سیمان، قربانی سیاست‌ها

این صنعت خاکستری در سال‌های اخیر با چالش‌های متعددی نظیر ناترازی انرژی، افزایش مستمر هزینه‌های تولید، محدودیت در تامین برق و گاز، رشد نرخ ارز و تغییر ساختار هزینه‌های تولید مواجه بوده و حالا مشکلات دوچندان شده است. مواردی که علاوه‌بر کاهش توان رقابت‌پذیری، آینده سرمایه‌گذاری و پایداری تولید را نیز تحت‌تاثیر قرار داده است. در چنین شرایطی تولیدکنندگان معتقدند ادامه سیاست‌های گذشته، دیگر پاسخگوی وضعیت فعلی نیست و بنابراین برای حفظ ظرفیت تولید، باید نگرش تازه‌ای به سیاست‌های توسعه‌ای این صنعت داشت.

اما صنعت سیمان علاوه بر مشکلات متعدد، با موانع دیگری نیز روبه‌رو است. در سال‌های اخیر هربار که قیمت سیمان افزایش یافته، انگشت اتهام به سمت این صنعت نشانه رفته و بسیاری، گرانی مسکن را نتیجه مستقیم رشد قیمت این محصول دانسته‌اند اما آیا واقعا سیمان یکی از عوامل اصلی جهش قیمت مسکن است یا این صنعت به متهمی تبدیل شده که سهم چندانی در بحران ندارد؟! واقعیت این است در شرایطی که صنعت سیمان با ناترازی انرژی، افزایش مستمر هزینه‌های تولید، محدودیت‌های برق و گاز، رشد نرخ ارز و فرسودگی تجهیزات دست‌وپنجه نرم می‌کند، فعالان این صنعت معتقدند سهم سیمان در قیمت تمام‌شده ساختمان آنقدر ناچیز است که حتی افزایش چندباره قیمت آن نیز نمی‌‌تواند اثر قابل‌توجهی بر بازار مسکن بگذارد. به گفته آنها، ریشه اصلی گرانی مسکن را باید در عوامل دیگری همچون قیمت زمین، هزینه‌های مالی، واسطه‌گری و سوداگری جست‌وجو کرد، نه در محصولی که کمتر از نیم‌درصد قیمت نهایی یک واحد مسکونی را تشکیل می‌دهد.

به هر حال امروز، صنعت سیمان با چالش‌هایی روبه‌رو است که به اعتقاد تولیدکنندگان، ادامه فعالیت و سرمایه‌گذاری در این بخش را با مخاطره مواجه کرده است؛ چالش‌هایی که شامل افزایش هزینه حامل‌های انرژی، قیمت‌گذاری دستوری، محدودیت در انتقال هزینه‌های واقعی تولید به قیمت نهایی محصول و کمبود منابع مالی برای نوسازی خطوط تولید است. در چنین شرایطی تاکید می‌شود که اگر سیاستگذاری‌ها متناسب با واقعیت‌های اقتصادی اصلاح نشود، نه‌تنها سودآوری صنعت کاهش خواهد یافت بلکه توان تولید و سرمایه‌گذاری نیز با تهدید جدی مواجه می‌شود. اما بهبود وضعیت سیمان نیازمند منابع مالی، ثبات سیاستگذاری و پرهیز از مداخلات دستوری در بازار است.

لزوم تناسب قیمت‌ها با هزینه‌های دفاعی
علی‌اکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان با تاکید بر اینکه صنعت سیمان با وجود این فشارها همچنان توانسته نیاز بازار داخلی را تامین کند، خواستار آن شد که سیاستگذاران اجازه دهند قیمت‌ها متناسب با هزینه‌های واقعی تولید و بر پایه سازوکار بازار تعیین شود تا امکان حفظ تولید و سرمایه‌گذاری در این صنعت از بین نرود.

او درباره وضعیت رشد قیمت سیمان گفت: سال گذشته با وجود همه محدودیت‌ها، صنعت سیمان از نظر تولید، فروش و درآمد نسبتا پایداری داشت و در هیچ مقطعی نیز کشور با کمبود سیمان مواجه نشد که به طور کلی می‌توان گفت سال گذشته، سال نسبتا مطلوبی برای صنعت سیمان بود. اما امسال از ابتدای سال جاری تا امروز، میانگین موزون قیمت سیمان فله در کشور حدود ۳۸‌درصد افزایش داشته و قیمت سیمان پاکتی نیز حدود ۴۴‌درصد رشد کرده و در حال حاضر، متوسط قیمت هر کیلوگرم سیمان پاکتی حدود ۴۱۰۰ تومان و قیمت سیمان فله حدود ۳۰۰۰تومان است.

دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان تصریح داشت: البته بخش عمده اختلاف قیمت سیمان فله و پاکتی، ناشی از هزینه پاکت است یعنی تقریبا همان مبلغی که بابت پاکت پرداخت می‌شود، به مبنای اختلاف قیمت این دو محصول تبدیل شده بنابراین نباید شرایط صنعت سیمان در سال جاری را با سال گذشته مقایسه کرد چراکه امسال صنعت با افزایش قابل‌توجه هزینه‌های تولید و محدودیت‌های متعدد در حوزه انرژی و تامین نهاده‌ها روبه‌رو بوده است.

او درباره تاثیر قیمت سیمان بر مسکن گفت: ابتدا باید ببینیم سهم سیمان در هزینه ساخت ساختمان چقدر است و با افزایش قیمت سیمان چه اتفاقی در صنعت ساختمان رخ می‌دهد که نگران آن هستیم. به طور متوسط در هر مترمربع ساختمان حدود سه پاکت سیمان مصرف می‌شود که معادل ۱۵۰ کیلوگرم است حتی اگر قیمت این میزان سیمان(سه پاکت) به یک‌میلیون تومان هم برسد، در مقایسه با قیمت نهایی هر مترمربع ساختمان، سهم بسیار ناچیزی خواهد داشت و حتی کمتر از یک‌درصد متوسط میانگین قیمت مسکن است.

حتی سهم سیمان در هزینه ساخت ساختمان، بدون احتساب قیمت زمین، کمتر از ۲‌درصد و در قیمت نهایی ملک حتی کمتر از نیم‌درصد است. بنابراین اینکه گفته می‌شود افزایش قیمت سیمان عامل اصلی گرانی مسکن بوده، مبنای کارشناسی ندارد و بیشتر ناشی از فضا‌سازی روانی و عوامل واسطه و سوداگر برای افزایش قیمت در بازار مسکن است.

الوندیان تصریح داشت: حتی اگر قیمت سیمان را با کشورهای همسایه مانند عراق، افغانستان، ترکیه و روسیه مقایسه کنیم، مشاهده می‌شود که قیمت سیمان در این کشورها به مراتب بالاتر از ایران است و قیمت مسکن صرفا تابع قیمت سیمان نیست بنابراین نمی‌توان افزایش قیمت سیمان را عامل رشد قیمت مسکن در ایران دانست.

سودآوری صنعت سیمان
دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان درباره اهمیت سودآوری صنعت سیمان اظهار داشت: در سال‌های اخیر همواره گفته می‌شود صنعت سیمان وضعیت مناسبی دارد و از صنایع سودآور کشور محسوب می‌شود اما صنعت سیمان باید سودآور باشد و این موضوع، یک ضرورت است. سرمایه‌گذاری که سرمایه خود را وارد بخش تولید کرده، به جای اینکه آن را وارد بازارهای غیرمولد و دلالی کند، انتظار دارد از محل تولید سود کسب کند. بنابراین وظیفه داریم شرایطی را فراهم کنیم که این سرمایه‌گذاری همچنان سودآور باقی بماند چراکه سودآوری، شرط بقا و استمرار فعالیت هر صنعت است.

او ادامه داد: حدود ۶۵‌درصد سهام صنعت سیمان در اختیار بخش‌های دولتی و عمومی از جمله صندوق‌های بازنشستگی و سازمان تامین اجتماعی قرار دارد و سود این شرکت‌ها در نهایت به بازنشستگان و ذی‌نفعان این صندوق‌ها بازمی‌گردد بنابراین طبیعی است که یک بنگاه اقتصادی باید سودآور باشد.

دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان ادامه داد: امروز با افزایش هزینه‌های تولید، سودآوری در معرض تهدید قرار گرفته است. اگر به وضعیت صنعت رسیدگی نشود، ادامه این روند می‌تواند بقای صنعت را با مشکل مواجه کند. اعتقاد ما این است که باید متناسب با رشد هزینه‌ها، اجازه داده شود بازار به صورت طبیعی تعادل خود را حفظ کند و از دخالت‌های غیرضروری در قیمت‌گذاری پرهیز شود و اینگونه تصور نشود که اگر دولت صنعت سیمان را رها کند انفجار قیمت رخ خواهد داد چراکه صنعت سیمان یک بازار رقابتی دارد و کارخانه‌ها رقبای یکدیگر هستند و اگر قیمت‌گذاری به سازوکار بازار و بورس کالا سپرده شود، قیمت‌ها براساس عرضه و تقاضا تعیین خواهد شد و امکان افزایش غیرمنطقی قیمت وجود ندارد. بنابراین آنچه ما می‌گوییم این است که هزینه‌هایی که به تولید تحمیل می‌شود، نه بیشتر و نه کمتر باید در قیمت محصول منعکس شود و این موضوع باعث می‌شود صنعت بتواند تاب‌آوری خود را حفظ کند.
او ادامه داد: آنچه قابل پیش‌بینی است این است که مسیر تعیین قیمت انرژی براساس قانون به سمت بازار حرکت می‌کند و صنعت سیمان نیز ناچار است خود را با این شرایط تطبیق دهد اما وقتی قیمت برق یا سوخت چندین برابر می‌شود، طبیعی است که هزینه تولید در صنعتی مانند سیمان که انرژی‌بر است، افزایش قابل‌توجهی پیدا کند البته امیدواریم این فرآیند به‌صورت تدریجی و با برنامه‌ریزی مناسب انجام شود تا صنایع فرصت افزایش تاب‌آوری خود را داشته باشند.

اقدامات ضروری برای حفظ تولید
امروز ۶۵‌درصد کارخانه‌های سیمان در اختیار نهادهای دولتی و عمومی قرار دارند و بخش عمده این شرکت‌ها نیز بورسی بوده و موظفند بخش زیادی از سود سالانه خود را پس از برگزاری مجامع میان سهامداران توزیع کنند که در برخی موارد حتی ۹۰ تا ۹۵‌درصد سود شرکت‌ها تقسیم می‌شود و به همین دلیل منابع کافی برای سرمایه‌گذاری مجدد، نوسازی خطوط تولید و ارتقای فناوری باقی نمی‌ماند. با توجه به این مساله سیمانی‌ها درخواست دارند که برای یک دوره چهار تا پنج ساله اجازه داده شود بخشی از سود شرکت‌ها به‌جای توزیع میان سهامداران، صرف نوسازی کارخانه‌ها، کاهش مصرف انرژی، سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های اختصاصی و تجدیدپذیر و ارتقای فناوری شود تا صنعت بتواند خود را با شرایط جدید وفق دهد.

دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان تصریح داشت: باید امکان انعکاس هزینه‌های واقعی تولید در قیمت محصول فراهم شود. امروز برخی کارخانه‌ها برای جلوگیری از توقف تولید، برق مورد نیاز خود را از بورس انرژی با قیمت‌های بسیار بالاتر خریداری می‌کنند اما ادامه این روند در بلندمدت امکان‌پذیر نیست. مشکل اینجاست که ابتدا هزینه‌هایی مانند برق، گاز و دستمزد افزایش پیدا می‌کند اما تولیدکننده باید ماه‌ها منتظر بماند تا بتواند اثر این افزایش هزینه‌ها را در قیمت محصول اعمال کند. اگر دولت تصمیم می‌گیرد قیمت حامل‌های انرژی یا سایر هزینه‌های تولید را افزایش دهد، باید همزمان امکان اعمال این هزینه‌ها در قیمت محصول نیز فراهم شود چراکه در غیراین صورت، تولیدکننده ناچار است این هزینه‌ها را از محل سرمایه و سود سهامداران پرداخت کند.
منبع: روزنامه جهان صنعت