شنبه 17 مرداد 1405 | Saturday, 08 August 2026
به گزارش روایتنامه به نقل از زومان، عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان روز جمعه در مکه یک پیمان دفاعی امضا کردند؛ توافقی که همپیمانان را به سمت تعمیق همکاری امنیتی منطقهای سوق میدهد، آن هم پس از آشوبی که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران برانگیخت.
بهگزارش فایننشالتایمز، علی شهابی، تحلیلگر سعودی نزدیک به دربار عربستان، گفت ائتلاف نظامی تازه «بازتابِ درکی است که بازدارندگی آمریکا بهطور چشمگیری تضعیف شده و تهدید ایران بهطور فزایندهای باید از سوی قدرتهای منطقهای مدیریت شود». وزارت خارجه پاکستان نیز اعلام کرد توافق میان سه کشور با اکثریت مسلمان، «تعهد به تقویت بیشتر امنیت جمعی و ترویج صلح، امنیت و ثبات در منطقه و فراتر از آن» را نشان میدهد.
در بیانیه وزارت خارجه پاکستان آمده است که «توافق برای تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه طراحی شده و تصریح میکند هر حمله مسلحانه علیه هر یک از سه کشور، حملهای علیه همه آنها تلقی خواهد شد». بهگفته همان وزارتخانه، این توافق را محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، امضا کردند. فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده قدرتمند ارتش پاکستان، نیز در نشست حضور داشت.
دو نفر که در جریان توافق قرار گرفته بودند گفتند این پیمان شبیه توافق دفاع متقابل عربستان و پاکستانِ دارای سلاح هستهای در سپتامبر گذشته است. در ماه آوریل، پاکستان در چارچوب همان توافق، یک اسکادران جنگنده و خدمه، همراه با سامانه پدافند هوایی اچکیو-۹ ساخت چین را به یک پایگاه هوایی سعودی اعزام کرد تا به دفاع از عربستان در برابر حملات ایران کمک کند.
ریاض و اسلامآباد ماههاست با ترکیه، عضو ناتو، درباره گسترش احتمالی توافق خود گفتوگو میکنند و بهنظر میرسد تشدید درگیری میان حوثیها و عربستان سعودی این روند را سرعت داده است. یکی از افراد مطلع گفت «این مقدمهای برای اقدام نظامی بیشتر عربستان علیه حوثیهاست. ترکیه داراییهای دریایی دارد و فکر میکنم انتظار میرود آنها هم مشارکت کنند، همانطور که پاکستانیها هم چنین نقشی خواهند داشت». او افزود «این نشاندهنده تمایل ترکیه برای درگیر شدن است که تحولی بسیار جالب به شمار میآید».
یک مقام پاکستانی گفت منیر و اردوغان ماه گذشته در گفتوگوهایی در آنکارا درباره شکلدادن به «معماری امنیتی منطقهای تازه» و همکاری برای پاسخ به حملات حوثیها علیه عربستان و کشتیرانی دریای سرخ بحث کردند. یک مقام ترک هم گفت پیمان «کاملا ماهیتی دفاعی» دارد و متوجه هیچ «بازیگر خاصی» نیست. او افزود این توافق در آینده برای پیوستن دیگر دولتهای منطقهای نیز باز خواهد بود.
آنکارا در پی افزایش صادرات دفاعی به خلیج فارس است و ائتلاف سهجانبه میتواند پولهای نفتی ریاض را با ارتشهای آزموده در میدان و توان تولید دفاعی آنکارا و اسلامآباد در هم بیامیزد. ترکیه و پاکستان هماکنون در توسعه پهپاد با یکدیگر همکاری میکنند و عربستان نیز قراردادهای عمده خرید و آموزش پهپاد را با شرکت دفاعی بایکار ترکیه امضا کرده است.
بورکو اوزچلیک، پژوهشگر ارشد اندیشکده موسسه رویال یونایتد سرویسز در لندن، گفت این توافق دفاعی با ترجیح آمریکا برای تقسیم بار بیشتر میان بازیگران منطقهای همخوانی دارد. او افزود «در عین حال، با رویکرد «راهحلهای منطقهای برای مشکلات منطقهای» که آنکارا مدتهاست از آن دفاع میکند، همسو است».
عربستان سعودی، ترکیه، پاکستان و مصر طی یک سال گذشته روابط خود را عمیقتر کردهاند. افزون بر ایران، این متحدان بهطور فزایندهای نگران عملیات نظامی اسرائیل در سراسر منطقه نیز شدهاند.
هر چهار کشور کوشیدهاند جنگ آمریکا با ایران را کاهش تنش دهند؛ جنگی که طی آن تهران موجهایی از موشک و پهپاد را علیه دولتهای خلیج فارس شلیک کرده و تنگه هرمز را بسته است. این درگیری حس فوریت را در میان دولتهای منطقه درباره لزوم متنوعسازی شراکتهای دفاعی برانگیخته، زیرا جنگ چندماهه این برداشت را تقویت کرده که آنها نمیتوانند تنها بر آمریکا بهعنوان شریک امنیتی تکیه کنند.
یکی از افراد مطلع از گفتوگوها گفت «آمریکا از عهده انجام کار برنمیآید، بنابراین کمک میکند خلا پر شود و منطقه به معماری امنیتی تازهای نیاز دارد». این ضرورت برای ریاض بیشتر شده، زیرا حوثیها ماه گذشته جنگ خود را علیه آنها از سر گرفتند، آتشبس چهار ساله را شکستند و با شلیک موشک و پهپاد به عربستان و اعلام محاصره بنادر سعودی، تنش را بالا بردند.
یاسمین فاروق، در اندیشکده کریسیس گروپ، در یادداشتی گفت تعمیق ائتلاف میان عربستان و متحدانش «این ظرفیت را دارد که نظم منطقهای را، هرچند بهتدریج، بازسازی کند؛ نخستین آزمون هم این خواهد بود که آیا میتواند به رقم خوردن نتیجهای باثبات برای جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران کمک کند یا نه».
